ALLE ARTIKELEN OVER NATUURBESCHERMINGSRECHT
Hieronder staat een overzicht van al mijn artikelen over natuurbeschermingsrecht. Op de andere pagina’s onder het thema natuur zijn de artikelen onderverdeeld aan de hand van de verschillende wettelijke regimes.
Bodem bereikt?
“Soms vraag ik me af wanneer we de bodem van het ‘stikstofmoeras’ bereiken. Je zou denken dat het (bijna) niet erger kan, maar de uitspraak van de Raad van State van 4 februari 2026 (ECLI:NL:RVS:2026:615) heeft de hoop nog verder doen vervagen.” In die uitspraak heeft…
Plan faalt
Naast de vergunning faalt nu ook het plan: ook bij omgevingsplannen geldt voortaan het gewijzigd toetsingskader voor intern salderen met stikstof. Daardoor zal voor omgevingsplannen vaker een passende beoordeling opgesteld moeten worden dan voorheen het geval was. De…
Wel spoed maar geen spoedwet
Het wetsvoorstel ‘Spoedwet vervangen omgevingswaarde stikstof’ (Spoedwet) voorziet in het verwijderen van de omgevingswaarden voor stikstof in artikel 2.15a van de Omgevingswet. Het wetsvoorstel verplicht daarnaast om een programma vast te stellen voor een…
Oplossingsrichtingen
Het stikstofdossier loopt steeds verder vast. Zelfs ontwikkelingen die zorgen voor een daling van stikstofdepositie zijn door de uitspraak van de Raad van State van 18 december 2024 stil komen te liggen. Provincies proberen te zoeken naar oplossingsrichtingen. Dat…
Lichtpuntjes
Lichtpuntjes in het stikstofdossier zijn helaas zeldzaam. Maar áls ze er zijn, is het eens te meer van belang om ze te benoemen. Lees de hele column van Franca Damen hierover in LTB 2025/46 (zie hier). Franca Damen, advocaat Damen Legal
Zoektocht
Zoektocht Er wordt al jarenlang gezocht naar oplossingen in het stikstofdossier, maar dat is vaak helaas tevergeefs. Overigens wordt in de praktijk ook nogal verschillend gedacht over de vraag wat nou een oplossing is. Om in oplossingen te denken, is een concept voor…
Hoop of wanhoop?
“Een prangend onderwerp in het stikstofdossier betreft de vele verzoeken van milieu-/natuurverenigingen om natuurvergunningen (vergunningen op grond van art. 2.7 lid 2 Wet natuurbescherming (oud) c.q. een omgevingsvergunning voor de Natura 2000-activiteit op…
Gebakken lucht
“Stikstof is eigenlijk maar gebakken lucht. Dat dacht ik toen ik de voorlichting van de Afdeling advisering van de Raad van State (Afdeling) over de rekenkundige ondergrens voor stikstof las.” Lees de hele column van Franca Damen hierover in LTB 2025/30…
Duurzamer wordt het niet
De rechtspraak dwingt – op basis van (een invulling van) de wetgeving – tot steeds verdergaande stikstofreductie, maar belemmert die stikstofreductie tegelijkertijd ook. Je kunt je afvragen of de Raad van State deze gevolgen bij het doen van de uitspraken van 18…
Verval van de wettelijke legalisatieplicht?
De minister ‘buigt’ de wettelijke legalisatieplicht dus ‘om’ naar het beëindigen van de PAS-melding. Dat de minister dit als een ‘oplossing’ bestempelt, roept de vraag op voor wie of wat de minister dit als een ‘oplossing’ ziet. Het is in ieder geval duidelijk dat de…
Nieuwe ronde, nieuwe kansen
De Habitatrichtlijn bepaalt niets over stikstof. Dat stikstof in Nederland zo belangrijk – of in de meeste gevallen zelfs doorslaggevend – is geworden bij de beoordeling van de invloed van activiteiten op Natura 2000-gebieden, is dus een eigen keuze van…
Drempel over
In mijn vorige column had ik het over koerswijzigingen van de politiek, overheden én de rechtspraak. Voor een koerswijziging moet je soms een drempel over. Dat geldt ook voor de wens van het kabinet om voor stikstof een rekenkundige ondergrens in te stellen –…
Koerswijziging
https://www.francadamen.com/wp-content/uploads/2025/04/LTB-Damen-artikel-LTB-2025-7.pdfNiet alleen de politiek en overheden doen aan koerswijzigingen, maar ook de rechtspraak. Het verbaast me soms hoe snel en onverwacht zulke koerswijzigingen in de rechtspraak zich voordoen. Een belangrijke koerswijziging vond plaats in de uitspraken van de Raad van…
Het PASt niet
Het is alweer bijna tien jaar geleden dat het Programma Aanpak Stikstof (PAS) in werking trad en alweer 5,5 jaar geleden dat het PAS sneuvelde in de uitspraak van de Raad van State van 29 mei 2019. Het PAS was namelijk niet voldoende passend beoordeeld en voldeed…
Waar gaat het heen?
Op 21 oktober 2024 stuurde de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur een brief naar de Tweede Kamer over bedrijfsgerichte doelsturing. Het kabinet wil het landbouwbeleid niet meer sturen op basis van middelvoorschriften, maar op basis van…
Onzekerheid stikstof ondervangen door vergunningvoorschriften
Bij het verlenen van vergunningen is er veel onzekerheid rondom stikstof. De vraag rijst of het voldoende kan zijn om die onzekerheden met vergunningvoorschriften te ondervangen. Omgevingsvergunning Natura 2000-activiteit Als het oprichten, wijzigen en/of uitbreiden…
Oude milieuvergunning ‘als natuurvergunning’
In sommige gevallen kan een oude milieuvergunning als het ware als een natuurvergunning worden gezien. Al klopt het niet helemaal om dat zo te zeggen, maar dat leg ik hierna verder uit. Daarna ga ik in op de uitspraken die de Raad van State en rechtbank Overijssel…
Ammoniakemissiefactoren emissiearme stalsystemen in natuurvergunning
De ammoniakemissiefactoren zoals die voor stalsystemen waren opgenomen in de Regeling ammoniak en veehouderij, mogen niet zonder meer worden gebruikt bij het beoordelen van een aanvraag voor een natuurvergunning. Maar bij sommige stalsystemen mag de daaraan toegekende…
Nieuwe duidelijke uitspraken over extern salderen
Na de uitspraak van 14 februari 2024 deed de Raad van State op 28 februari 2024 ( ECLI:NL:RVS:2024:831 en 834 ) en 6 maart 2024 ( ECLI:NL:RVS:2024:951 ) nóg een aantal duidelijke uitspraken over extern salderen. Voor de voorwaarden voor extern salderen verwijs ik…
Handhaving tegen PAS-melders niet noodzakelijk
Handhaving tegen PAS-melders is niet noodzakelijk, mits dat (uiteraard) voldoende wordt onderbouwd. Dat blijkt uit drie uitspraken van de Raad van State van 28 februari 2024 ( ECLI:NL:RVS:2024:838 , 844 en 852 ). Hierin heeft de Raad van State een principieel oordeel…
Duidelijke uitspraak over voorwaarden extern salderen
Op 14 februari 2024 ( ECLI:NL:RVS:2024:625 ) heeft de Raad van State een duidelijke uitspraak gedaan over de voorwaarden voor extern salderen in het kader van het natuurbeschermingsrecht. Ook het arrest van het Hof van Justitie van 10 november 2022 komt daarbij aan de…
Additionaliteitsvereiste nog obstakel voor extern salderen?
Het additionaliteitsvereiste was de afgelopen jaren een obstakel om extern te salderen in het kader van een omgevingsvergunning Natura 2000-activiteit. Verschillende recente uitspraken hebben dit bevestigd. Maar mogelijk brengt de uitspraak van de Raad van State van…
Voortoets, passende beoordeling en omvang van het project
De voortoets, passende beoordeling en omvang van het project zijn enkele relevante begrippen in het kader van de beoordeling van stikstofdepositie (en andere effecten) op Natura 2000-gebieden. Maar wanneer is nou een voortoets of een passende beoordeling vereist, en…
Waarde van positieve weigering natuurvergunning
Wat de waarde is van een positieve weigering van een aangevraagde natuurvergunning, is en blijft helaas onbekend. De Raad van State heeft daar in de uitspraken van 17 januari 2024 ( ECLI:NL:RVS:2024:129 en 131 ) helaas geen duidelijkheid over gegeven. Achtergrond…